Socjologia internetu
konwersatorium

Termin: semestr II 2004/05, środa 14:00-16:00;
Miejsce: Instytut Socjologii UW, sala 402

Prowadzący: dr Dominik Batorski


Serdecznie dziekuję wszystkim osobom, które pomogły mi w przygotowaniu programu tego konwersatorium i doborze lektur. Wszystkie dodatkowe sugestie są mile widziane.

Opis zajęć:

Konwersatorium poświęcone problematyce badań nad społecznymi uwarunkowaniami i konsekwencjami korzystania z internetu. Zajmiemy się szczególnie problemami: tożsamości, norm i kontroli społecznej, nierówności społecznych oraz potencjalnych pozytywnych i negatywnych konsekwencji internetu dla jednostek, ich relacji społecznych, grup, a także organizacji i państw. Szczególny nacisk zostanie położony na metodologię badań socjologicznych w internecie i o internecie.

Cel zajęć:

Zgłębienie wiedzy na temat społecznych implikacji internetu wraz z rozwojem umiejętności i wiedzy na temat sposobów ich badania.

Wymagania wstępne:

Zaliczenie:

Aktywny udział w zajęciach, wygłoszenie referatu oraz praca pisemna. Szczegółowe informacje będą podane w trakcie zajęć.

Tematy zajęć:

Uwaga: Możliwe są modyfikacje związane z zainteresowaniami uczestników zajęć. Na czerwono podane zostały terminy ustalonych tematów i referatów.
  1. 16.02 Problematyka socjologii internetu. [lektury]
  2. 23.02 Internet a szanse życiowe i nierówności społeczne - problem 'cyfrowego wykluczenia'. [lektury]
  3. ??.?? Historia internetu i jej wpływ na obecny kształt sieci. Społeczne kształtowanie się zjawiska i idei internetu. Upowszechnienie korzystania z internetu. [lektury]
  4. Systematyzacja i narzędzia internetu, architektura sieci. Internet w życiu codziennym; sposoby korzystania - informacja, komunikacja, rozrywka.
  5. 02.03 Specyfika komunikacji przez internet; język(i) internetu; hipertekst i struktura przekazu. [lektury]
  6. 09.03 Tożsamość jednostki w internecie. [lektury]
  7. 16.03 Normy i kontrola społeczna w internecie - netykieta. [lektury]
  8. 23.03 Relacje interpersonalne online i offline. [lektury]
  9. 06.04 Wirtualne relacje interpersonalne. Relacje w internecie. Powstawanie grup społecznych w świecie wirtualnym. [lektury]
  10. 13.04 Sieci społeczne i komputerowe. [lektury]
  11. Internet a państwo. Wykorzystanie internetu w administracji publicznej. Internet jako narzędzie integracji wspólnot lokalnych. [lektury]
  12. Wpływ internetu na prace i procesy społeczno-gospodarcze. [lektury]
  13. 20.03 Metodologia badań społecznych i psychologicznych w internecie (2 zajęcia). [lektury]

Materiały i literatura do zajęć:

Uwaga: Poniższa lista zawiera literaturę także do zagadnień, które nie będą omawiane. Poszczególne zagadnienia nie do końca pokrywają się z tematami zajęć. Lista jest wciąż niekompletna i będzie systematycznie uzupełniana.
Teksty niedostępne w internecie będą wyłożone w teczce w czytelni WFiS.

Problematyka socjologii internetu.

Lektura obowiązkowa:
Literatura uzupełniająca:
DiMaggio P., Hargittai E., Neuman W.R., Robinson J.P. (2001). Social implications of the internet. Annual Review of Sociology, 27, 307-336. [PDF] [teczka S/100 w czytelni WFiS]
Haythornthwaite, C. i B. Wellman (2002). The Internet in Everyday Life: An Introduction. w Wellman, B., Haythornthwaite, C. The Internet in Everyday Life. Oxford: Blackwell, strony: 3-41. [PDF]

Historia internetu i jej wpływ na obecny kształt sieci. Społeczne kształtowanie się zjawiska i idei internetu. Upowszechnienie korzystania z internetu.

Lektura obowiązkowa:
Castells, M. (2001). Galaktyka Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2003. Rozdział 1, Nauka płynąca z historii internetu, strony: 19-46.
Referat:
Berners-Lee, Tim (1996). The World Wide Web: Past, Present and Future. [HTML]
Leiner, B.M., V.G. Cerf, D.D. Clark, R.E. Kahn, L. Kleinrock, D.C. Lynch, J. Postel, L.G. Roberts, S.S. Wolff (1997). The Past and Future History of the Internet. Communications of the ACM, 40(2). [PDF]
Literatura uzupełniająca:
Rice, R.E. i J.E. Katz, (2003). Comparing internet and mobile phone usage: digital divides of usage, adoption and dropouts. Telecommunications Policy, 27, strony 597-623.

Systematyzacja i narzędzia internetu, architektura sieci. Internet w życiu codziennym; sposoby korzystania - informacja, komunikacja, rozrywka.

Lektura obowiązkowa:
Wallace, P. (1999). Psychologia Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2001. Rozdział 1, Internet w kontekście psychologicznym, strony 7-22.
Batorski, D. (2004). Ku społeczeństwu informacyjnemu. W: J. Czapiński i T. Panek, (red.), Diagnoza Społeczna 2003: Warunki i jakość życia Polaków. Warszawa: WSFiZ. [PDF]
Referat:
Wellman, B., Haythornthwaite, C. (2002). The Internet in Everyday Life. Oxford: Blackwell. [fragmenty]
Howard, P., L. Rainie i S. Jones, (2002). Days and Nights on the Internet. w Wellman, B., Haythornthwaite, C. The Internet in Everyday Life. Oxford: Blackwell.
Literatura uzupełniająca:

Internet a szanse życiowe i nierówności społeczne - problem 'cyfrowego wykluczenia'.

Lektura obowiązkowa:
DiMaggio P., Hargittai E., Neuman W.R., Robinson J.P. (2001). Social implications of the internet. Annual Review of Sociology, 27, 307-336. [PDF] [teczka S/100 w czytelni WFiS]
Castells, M. (2001). Galaktyka Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2003. Rozdział 9, Cyfrowy podział z globalnej perspektywy, strony: 275-304.
Referat:
Hargittai E. (2002). Second-level digital divide: Differences in people's online skills. First Monday, 7(4). [HTML]
Norris, P., (2001) Digital Divide: Civic Engagement, Information Poverty, and the Internet Worldwide. Cambridge: Cambridge University Press. [fragmenty]
Literatura uzupełniająca:
Batorski, D. (w druku, 2005) Internet a nierówności społeczne. Studia Socjologiczne.

Specyfika komunikacji przez internet; język(i) internetu; hipertekst i struktura przekazu.

Lektura obowiązkowa:
Gruszczyński, W. (2001). Czy normy językowe obowiązują w Internecie? w J. Bralczyk and K. Mosiołek-Kłosińska Zmiany w publicznych zwyczajach językowych. Strony 183-190. Warszawa. [teczka S/100 w czytelni WFiS]
Sitarski, P. (2001). Czas rzeczywisty, nierzeczywista rozmowa. Komunikacja językowa w Internecie a nowa tożsamość użytkowników i 'nowe' wspólnoty w J. Bralczyk and K. Mosiołek-Kłosińska Zmiany w publicznych zwyczajach językowych. Strony 177-182. Warszawa. [teczka S/100 w czytelni WFiS]
Wallace, P. (1999). Psychologia Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2001. Fragmenty rozdziału 1 i 2. [teczka S/100 w czytelni WFiS]
Referat:
Walther, J. (1996). Computer-Mediated Communication: Impersonal, Interpersonal and Hyperpersonal Interaction, Communication Research 23(1), strony 3-13. [PDF]
Holly Patterson Computer-Mediated Groups. A Study of a Culture in Usenet. [HTML] Rozdział 4: Computer-mediated communication
Literatura uzupełniająca:
Metz, J. M. (1994). Computer-mediated communication: Literature review of a new context. Interpersonal Computing and Technology: An Electronic Journal for the 21st Century, 2 (2), 31-49. [TXT]
Giese, M. (1998). Self without body: Textual self-presentation in an electronic community. First Monday, 3 (4). [HTML]

Tożsamość jednostki w internecie.

Lektura obowiązkowa:
Turkle, S. (2001). Tożsamość w epoce Internetu, w: Z. Rosińska-Blaustein (red.), Koncepcja odbioru mediów. Prószyński i s-ka. [HTML]
Wallace, P. (1999). Psychologia Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2001. Rozdziały 2 i 3, Sieciowa tożsamość: Psychologia tworzenia wrażenia oraz Sieciowe maski i maskarady, strony 23-76.
Referat:
Bolter, Jay David (2001). Identity, w: Thomas Swiss (red.) Unspun: Key Concepts for Understanding the World WideWeb, New York: NYU Press. [HTML]
Literatura uzupełniająca:

Normy i kontrola społeczna w internecie - netykieta.

Lektura obowiązkowa:
Wallace, P. (1999). Psychologia Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2001. Rozdział 4, Dynamika Grup społecznych w cyberprzestrzeni (strony: 82-101) i rozdział 6, Wyzwiska i awantury: Psychologia agresji w sieci, (strony 155-176).
Referat:
Donath, Judith S. (1998). Identity and deception in the virtual community, w: Marc A. Smith, Peter Kollock (red.) Communities in Cyberspace, London and New York: Routledge. [HTML] [PDF]
Maltz, Tamir (1997). Customary Law & Power in Internet Communities Journal of CMC, 2 (1). [HTML]
Literatura uzupełniająca:
Castells, M. (2001). Galaktyka Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2003. Rozdział 6, Polityka Internetu II: prywatność, i wolność w cyberprzestrzeni, strony: 191-212.
Smith, Christine B., Margaret L. McLaughlin i Kerry K. Osborne Conduct Control on Usenet Journal of CMC, 2 (4). [HTML]
Mnookin, Jennifer L. (1996). Virtual(ly) Law: The Emergence of Law in LambdaMOO Journal of CMC, 2 (1). [HTML]

Relacje interpersonalne online i offline.

Lektura obowiązkowa:
Kraut R.E., Kiesler S., Boneva B., Cummings J., Helgeson V. Crawford A. (2001). Internet Paradox Revisited. Journal of Social Issues. [PDF]
Referat:
Kraut R. E., Patterson M., Lundmark V., Kiesler S., Mukhopadhyay T., Scherlis W. (1998). Internet paradox: A social technology that reduces social involvement and psychological well-being? American Psychologist, 53, 1017-1032.
Kraut R.E., Kiesler S., Boneva B., Cummings J., Helgeson V. Crawford A. (2001). Internet Paradox Revisited. Journal of Social Issues. [PDF]
LaRose R., Eastin M. S., Gregg J. (2001). Reformulating the Internet paradox: Social cognitive explanations of Internet use and depression. Journal of Online Behavior, 1 (2). [HTML]
Shklovski, I., Kraut, R. E. i Rainie, L., (2004). The Internet and Social Relationships: Contrasting Cross-Sectional and Longitudinal Analyses. Journal of Computer-Mediated Communication. [HTML]
Literatura uzupełniająca:

Wirtualne relacje interpersonalne. Relacje w internecie. Powstawanie grup społecznych w świecie wirtualnym.

Lektura obowiązkowa:
Szpunar, M. (2004). Społeczności wirtualne jako nowy typ społeczności - eksplikacja socjologiczna. Studia Socjologiczne 173 (2), strony: 95-135.
Baym, Nancy (1998) The Emergence of On-Line Community, w: Steven G. Jones (red.), Cybersociety 2.0 Revisiting Computer-Mediated Communication and Community, Thousand Oaks: Sage
Referat:
Wellman, B. i M. Gulia, (1999). Net-surfers don't ride alone: virtual communities as communities. w B. Wellman Networks in the global village: life in contemporary communities. New York: Westview Press, rozdział 10, strony: 331-366. [PDF]
Clark, Laura S. (1998) Dating on the Net: Teens and the Rise of "Pure" Relationships, w: Steven G. Jones (red.), Communities in Cyberspace, London - Thousand Oaks - New Delhi: SAGE Publications.
Cummings, J.N., B. Butler i R. Kraut, (2002). The quality of online social relationships, Communications of the ACM, 45(7), strony: 103-108. [PDF]
Parks M.R., Floyd K. (1995). Making Friends in cyberspace. Online Journal of CMC 1(4). [HTML]
Literatura uzupełniająca:
Rheingold, H. (1993). The Virtual Community. Homesteading on the Electronic Frontier. [HTML]

Sieci społeczne i komputerowe.

Lektura obowiązkowa:
Wellman B. (2001a). Computer networks as social networks. Science, 293(14):2031-2034. [PDF]
Castells, M. (2001). Galaktyka Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2003. Rozdział 4, Wirtualne społeczności czy społeczeństwo sieciowe?, strony: 135-156.
Referat:
Holme, P., Edling, C.R. i Liljeros, F. (2004). Structure and time evolution of an internet dating community. Social Networks, 26:155-174.
C. Haythornthwaite. Online personal networks: Size composition and media use among distance learners. New Media & Society, 2(2):195-226, 2000. [HTML]
Wellman B. (1997). An electronic group is virtually a social network, w: S. Kiesler (Ed.), Culture of the Internet (179 - 205). NJ: Lawrence Erlbaum. [PDF]
Literatura uzupełniająca:

Internet a państwo. Wykorzystanie internetu w administracji publicznej. Internet jako narzędzie integracji wspólnot lokalnych.

Lektura obowiązkowa:
Wellman B., Haase A.Q., Witte J., Hampton K. (2001). Does the internet increase, decrease, or supplement social capital? social networks, participation, and community commitment. American Behavioral Scientist, 45, (special issue on The Internet in Everyday Life).
Castells, M. (2001). Galaktyka Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2003. Rozdział 5, Polityka Internetu I: sieci komputerowe, społeczeństwo obywatelskie i państwo, strony: 157-190.
Referat:
Cellary W. (red.) (2002). Polska w drodze do globalnego społeczeństwa informacyjnego. Raport UNDP o rozwoju społecznym. Warszawa. [fragmenty]
Porębski, Leszek (2001). Elektroniczne oblicze polityki: Demokracja, państwo, instytucje polityczne w okresie rewolucji informacyjnej, Kraków: Wydawnictwa AGH.
Literatura uzupełniająca:
Fountain, J.E. (2001). Building the Virtual State: Information Technology and Institutional Change, Washington: Brookings Institution Press. [fragmenty]

Wpływ internetu na prace i procesy społeczno-gospodarcze.

Lektura obowiązkowa:
Castells, M. (2001). Galaktyka Internetu. Wydanie polskie: Rebis 2003. Rozdział 3, strony: 77-134.
Referat:
Cellary W. (red.) (2002). Polska w drodze do globalnego społeczeństwa informacyjnego. Raport UNDP o rozwoju społecznym. Warszawa. [fragmenty]
Literatura uzupełniająca:

Metodologia badań społecznych i psychologicznych w internecie.

Lektura obowiązkowa:
Couper, M.P. (2000). Web surveys: A review of issues and approaches, Public Opinion Quarterly, 64, strony: 464-494.
Referat:
Bosnjak, M. i Tuten, T. L. (2001). Classifying response behaviors in web-based surveys. Journal of CMC, 6 (3). [HTML]
Paccagnella, L. (1997). Getting the seats of your pants dirty: Strategies for ethnographic research on virtual communities. Journal of CMC, 3 (1). [HTML]
Smith, C. B. (1997). Casting the net: Surveying an internet population. Journal of CMC, 3 (1). [HTML]
Kraut, R. E., Olson, J., Manaji, M., Bruckman, A., Cohen, J. i Couper, M. (2003). Psychological Research Online: Opportunities and Challenges. American Psychologist, 59(20), 105-117. [PDF]
Neustadtl, A., J. Robinson i M. Kestnbaum, (2002). Doing Social Science Research Online. w Wellman, B., Haythornthwaite, C. The Internet in Everyday Life. Oxford: Blackwell, strony: 186-211.
Literatura uzupełniająca:
Hewson, C., P. Yule, D. Laurent, i C. Vogel (2003). Internet Research Methods: a practical guide for the social and behavioural sciences, London: Sage Publications. [fragmenty]
Mann C. i F. Stewart (2000). Internet Communication and Qualitative Research: A Handbook for Researching Online, London: Sage Publications. [fragmenty]

Ostatnia modyfikacja:

Dominik Batorski, ICM, Uniwersytet Warszawski
Email: