sna.pl blog

Przez dużą część tegorocznych wakacji zajmowałem się rekrutacją na studia w Instytucie Socjologii UW. W zdecydowanej większości nie była to praca ciekawa, jednak na zakończenie miałem okazję przeanalizować dane dotyczące rekrutacji do IS, a także na cały Uniwersytet Warszawski. Jeden z ciekawych wyników postanowiłem opisać też tutaj.

Większość osób zdających na studia na Uniwersytecie Warszawskim zdaje na więcej niż jeden kierunek. Rekordzista kandydował na 20 kierunków studiów stacjonarnych (dziennych), a średnia liczba kierunków, na które zapisywała się jedna osoba to 2,21. Dzięki prześledzeniu wzorców współkandydowania na różne kierunki studiów możliwe było odtworzenie relacji pomiędzy nimi. Jak się okazuje, co widać na sąsiednim rysunku, tworzą się bardzo wyraźne grupy kierunków. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że tak odtworzone relacje pokazują po części podobieństwa pomiędzy różnymi kierunkami, a po części zbieżność zainteresowań kandydatów. Jednak podobieństwa pomiędzy kierunkami nie ograniczają się tylko do merytorycznego podobieństwa studiów, a mogą być również efektem podobieństw związanych z wymaganiami rekrutacyjnymi.

Graf przedstawiony na rysunku ukazuje relacje pomiędzy różnymi kierunkami studiów stacjonarnych. Strzałki (ich grubość i odcień) oznaczają procent kandydatów każdego z kierunków, kandydujących na inne kierunki. Wykres przedstawia jedynie relacje większe bądź równe 20%, uwzględnione zostały wyłącznie studia dzienne magisterskie i licencjackie. Wielkość węzłów reprezentujących poszczególne kierunki jest proporcjonalna do liczby kandydatów na dany kierunek [żeby powiększyć rysunek należy w niego kliknąć].

Jak możemy zaobserwować, tworzą się bardzo wyraźne grupy kierunków. Kolory węzłów reprezentują podział na komponenty. Widoczne są cztery zasadnicze grupy oraz kilka kierunków niepołączonych z innymi. Wśród węzłów zaznaczonych kolorem czerwonym są Biologia, Botanika, Chemia, Ochrona Środowiska, oraz Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska i Matematyczno-Przyrodnicze. Węzły zaznaczone kolorem zielonym to Fizyka, Matematyka, Informatyka, Astronomia, Jednoczesne Studia Ekonomiczno-Matematyczne, Ekonomia, Jednoczesne Studia Ekonomiczno-Menedżerskie, Zarządzanie, Geografia, Gospodarka Przestrzenna, Geologia. Bez żadnych relacji mających przynajmniej 20% pozostają cztery kierunki studiów: Psychologia, Filologia Rosyjska, Muzykologia oraz Bibliotekoznawstwo. Wśród węzłów zaznaczonych kolorem żółtym wyróżniają się dwie mocno wewnętrznie powiązane podgrupy. W pierwszej znajdują się przede wszystkim Filologie i Kulturoznawstwo, ale również Pedagogika i Filozofia. W drugiej są: Europeistyki, Socjologie, Nauki Polityczne, Polityka Społeczne, Dziennikarstwo, Stosunki Międzynarodowe, Prawo, Historia i Archeologia. Łącznikiem między obydwoma podgrupami jest Etnologia.

Drugi graf przedstawia relacje pomiędzy tymi samymi kierunkami studiów, z tym że strzałki reprezentują relacje większe bądź równe 10%. Wykres potwierdza zaobserwowane wcześniej podziały. Główne różnica to powiązanie Psychologii z Pedagogiką i innymi kierunkami studiów, a także wkomponowanie Rusycystyki i Bibliotekoznawstwa. Warto też zwrócić uwagę na większą ilość połączeń kierunków Międzywydziałowych (MSOŚ i MISMaP). Jedynym niepowiązanym kierunkiem pozostaje Muzykologia.

Podsumowując należy stwierdzić, że zaobserwowane grupy kierunków są bardzo mocno wyodrębnione. Struktura współkandydowania na różne kierunki studiów pokazuje moim zdaniem, że zasadne byłoby przemyślenie możliwości reformy studiów i zmiany zasad rekrutacji poprzez wprowadzenia pierwszego roku studiów o charakterze ogólnym dla grup kierunków. Byłoby to wygodne (i łatwe do zaakceptowania) dla kandydatów, upraszczałoby postępowanie rekrutacyjne i pozwalałoby nowym studentom bardziej świadomie wybrać konkretny kierunek studiów po pierwszym roku.

W ramach usprawiedliwienia mojej tygodniowej nieobecności na blogu wyjaśniam, że byłem na konferencji: Politics and Interlocking Directorates w Barcelonie. Było to spotkanie niewielkiej grupy osób z Europy i Ameryki Północnej zajmujących się badaniem sieci powiązań pomiędzy firmami oraz ich wpływem na politykę. Badania te mają długą tradycję szczególnie w Stanach Zjednoczonych. W Polsce dopiero się zaczynają. Zainteresowanym tą tematyką polecam szczególnie esej Domhoffa: Interlocking Directorates in the Corporate Community. W tym kontekście warto też przypomnieć serwis They Rule, o którym pisałem jakiś czas temu.

Konferencja była niezwykle udana, zarówno pod względem jakości wystąpień, jak i ustaleń dalszej wspólnej współpracy. Problematyka wzajemnych oddziaływań pomiędzy sferami biznesu i polityki wydaje się być niezwykle ważna. Obecnie jednak coraz bardziej widoczne jest zmniejszanie się znaczenia sieci miedzy firmami na poziomie poszczególnych krajów. W zamian pojawia się znacznie więcej powiązań międzynarodowych i międzykorporacyjnych to właśnie one zaczynają odgrywać coraz większą rolę. Dlatego też bardzo potrzebna jest międzynarodowa współpraca i badania wykraczające poza perspektywę poszczególnych krajów.

Jednym z ciekawszych zastosowań podejścia sieciowego jest analiza relacji pomiędzy firmami i instytucjami. Najbardziej typowymi powiązaniami pomiędzy takimi instytucjami są oczywiście przepływy finansowe, współpraca i relacje własności. Oprócz tego, bardzo często badane są również powiązania osobowe, szczególnie poprzez kluczowe osoby. Analizowane są tu tak zwane sieci afiliacji (affiliation networks), czyli sieci, które łączą ze sobą węzły różnego rodzaju. W tym wypadku są to osoby i firmy bądź instytucje. Firmy są ze sobą powiązane pośrednio, jeżeli w ich zarządach lub radach nadzorczych zasiadają te same osoby.

Wykorzystanie tego typu analiz pozwala na prowadzenie analiz struktury rynków i często wyjaśniają zachowania obecnych na nich firm. W niedalekiej przyszłości postaram się napisać o tym trochę więcej, a na razie polecam rewelacyjny serwis They Rule. Umożliwia on prześledzenie powiązań pomiędzy największymi amerykańskimi firmami oraz niektórymi instytucjami. Naprawdę bardzo warto sobie pooglądać, jak powiązane ze sobą są różne znane firmy i osoby.